اسد الله معطوفى

533

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

قلعه و گورستان تاريخى بىبى حليمه در جادهء كلاله به سوى گنبد ، پس از طى حدود 7 كيلومتر ، در سمت راست جاده اصلى ، جادهء فرعى به مسافت 5 كيلومتر وجود دارد كه هر مسافر مشتاقى را به اين قلعه و گورستان قديمى كه در جنوب شرق « گاورقلعه » معروف قرار دارد ، مىرساند . گورستان بىبى حليمه در داخل قلعه‌اى به همين نام واقع شده است . ارگ اين قلعه تاريخى در گوشه شمال شرقى باروى چهارگوش به وسعت 10 هكتار قرار دارد . در داخل محوطه اين گورستان و در حاشيهء دو درخت انجير و توت ، يك بناى آجرى به ابعاد 4 - 4 متر به چشم مىخورد كه بارگاه بىبى حليمه است . از اين بقعه افرادى همچون سرپرسى سايكس در گذشته ديدار كرده و چنين نوشته‌اند : « . . . اين گورستان قديمى است با سنگ مزارهاى فراوان ، بيشتر آن‌ها مرمرهاى سياه و مربوط به زمان تيموريان مىباشند . كتيبه‌ها هم بيشتر به زبان عربى است ولى سه سنگ به زبان فارسى هم دارد . بر روى يكى از سنگ‌ها نام خواجه كلان وزير ابو القاسم بابر را ميتوان ديد » . لازم به ذكر است كه در اوج كشمكش‌هاى خونريز بين شاهزادگان تيمورى در استراباد ، بابر مدتى را در اين ناحيه گذراند . از وى يك كتيبه سنگى هم‌اكنون در ايوان غربى مسجد گرگان بيادگار باقى مانده است كه تصوير و متن آن‌را در بخش مربوط به كتيبه‌هاى مسجد جامع آورده‌ايم . از ساير حكام ، شاهزادگان و كارگزاران تيمورى نيز آثار هنرى و كتيبه‌ها زياد در امامزاده نور ، امامزاده روشن‌آباد و چند مكان ديگر هنوز باقيست كه همگى را در جاى خود معرفى نموده‌ايم . قبرستان بىبى حليمه هم بطور قطع يكى از قبرستان‌هاى تاريخى دشت گرگان ( تركمان صحراى كنونى ) محسوب مىشد كه داراى كتيبه‌ها و سنگ مزارهاى بسيار ارزشمندى بود كه به احتمال زياد تعدادى از آن‌ها هم به اشرافيت كشورى و لشكرى تيموريان مقيم در اين منطقه تعلق داشت كه در همين ناحيه كشته يا به مرگ طبيعى مرده بودند . هم‌اينك در موزه سنگ شهر گرگان تعدادى از اين سنگ مزارها كه مجلل ، باشكوه و از نظر كار هنرى و حكاكى بسيار باارزش هستند ، مشاهده مىشوند كه تصاوير چند مورد آن‌ها را در صفحات بعد آورده‌ايم يك مورد بسيار باشكوه آن نيز تا دو دهه پيش به مسجد جامع گاليكش حمل و در آنجا نگه‌دارى مىشد . اين سنگ مزارها متعلق به خود خواجه‌كلان بود كه پس از ساخت ، آن‌را از مسافت‌هاى دور خارج از ايالت استراباد آن زمان ، به اين ناحيه حمل كرده و بر روى قبر نامبرده نهاده بودند .